Biến động Trung Đông: Thách thức và "Van an toàn" cho xuất khẩu thủy sản Việt

Cước vận tải biển và hàng không nhảy múa

Cuộc xung đột tại các huyết mạch hàng hải như Biển Đỏ và kênh đào Suez đã khiến hải trình của các tàu container đảo lộn.

Vận tải biển: Giá cước container 40 feet từ mức bình thường khoảng 1.000 – 1.500 USD đã vọt lên trên 5.000 USD. Việc tàu phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm từ 7 đến 14 ngày.
Phụ phí bủa vây: Các hãng tàu áp dụng thêm nhiều loại phụ phí khẩn cấp từ 1.500 đến 4.000 USD mỗi container cho các tuyến đi vùng Vịnh.
Vận tải hàng không: Chi phí cũng không nằm ngoài vòng xoáy khi tăng từ 7 USD/kg lên đến 11 USD/kg do nhiều chuyến bay phải thay đổi lộ trình.

Nguy cơ đứt gãy chuỗi lạnh và sụt giảm chất lượng

Đặc thù của thủy sản là hàng hóa nhạy cảm, đòi hỏi quy trình bảo quản nghiêm ngặt. Việc kéo dài thời gian lênh đênh trên biển không chỉ làm tăng chi phí bảo quản mà còn đe dọa trực tiếp đến chất lượng sản phẩm. Tại các trung tâm trung chuyển lớn như cảng Jebel Ali (Dubai), tình trạng ùn tắc đang ở mức báo động, dẫn đến thiếu hụt vị trí cắm điện cho container lạnh. VASEP cảnh báo, rủi ro địa chính trị có thể biến thành rủi ro giảm chất lượng hàng hóa chỉ trong vòng vài ngày nếu không có phương án ứng phó kịp thời.

Sức ép lên thị trường tiềm năng

Trung Đông vốn là thị trường đầy hứa hẹn của Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt 401 triệu USD (tăng 9,6% so với năm 2024). Trong đó, cá tra và tôm là hai mặt hàng chủ lực với mức tăng trưởng ấn tượng lần lượt là 18,6% và 19,9%. Tuy nhiên, chi phí logistics leo thang đang trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận của doanh nghiệp kinh doanh các mặt hàng này.

Giải pháp ứng phó: Tìm "van an toàn" từ FTA

Trước tình hình "bão giá" và rủi ro chậm trễ đơn hàng, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần triển khai đồng bộ các giải pháp:

Đa dạng hóa vận chuyển: Chủ động phối hợp với đơn vị logistics để chia nhỏ lô hàng, tăng cường dự trữ tại các kho lạnh khu vực trung chuyển và theo dõi sát sao tình hình bảo hiểm hàng hải.
Tận dụng 17 Hiệp định FTA: Đây được coi là "van an toàn" để điều hướng thị trường. Việc chuyển hướng sang các thị trường có FTA lớn như EU hay Hàn Quốc sẽ giúp doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan (nhiều dòng thuế về 0%), qua đó bù đắp phần nào chi phí logistics đang tăng cao.
Đàm phán lại điều khoản hợp đồng: Doanh nghiệp nên ưu tiên ký kết các hợp đồng vận chuyển dài hạn để giữ ổn định chi phí, đồng thời chia sẻ rủi ro vận tải và lưu bãi với đối tác.

Cú sốc địa chính trị này là hồi chuông cảnh báo về năng lực quản trị rủi ro của ngành thủy sản. Việc kết hợp khéo léo giữa đa dạng hóa logistics và khai thác tối đa lợi thế từ các FTA sẽ là chìa khóa để thủy sản Việt Nam giữ vững vị thế trên bản đồ thế giới.