Thực tế cho thấy, nhiều ao nuôi sử dụng cùng một loại thức ăn nhưng lại có FCR và hiệu quả kinh tế rất khác nhau. Nguyên nhân chủ yếu không nằm ở chất lượng thức ăn mà đến từ cách quản lý khẩu phần, thời điểm cho ăn và khả năng theo dõi sức ăn của tôm trong từng giai đoạn phát triển.

Cho ăn theo nhu cầu thực tế của tôm

Không có một công thức cố định nào phù hợp cho tất cả các ao nuôi. Nhu cầu dinh dưỡng của tôm luôn thay đổi theo tuổi, mật độ nuôi, điều kiện thời tiết và chất lượng môi trường. Vì vậy, bảng cho ăn chỉ mang tính tham khảo, người nuôi cần linh hoạt điều chỉnh dựa trên thực tế.

Trong giai đoạn đầu, khi tôm còn nhỏ, lượng thức ăn thường được tính theo số lượng giống thả và diện tích ao. Khi tôm phát triển lớn hơn, việc điều chỉnh khẩu phần cần dựa trên sinh khối, tốc độ tăng trưởng và lượng thức ăn tiêu thụ thực tế.

Nếu tôm tăng trưởng chậm hơn dự kiến, người nuôi cần kiểm tra các yếu tố môi trường, sức khỏe đàn tôm và chất lượng đáy ao trước khi quyết định tăng lượng thức ăn. Ngược lại, nếu tôm ăn mạnh nhưng sinh khối thực tế thấp hơn dự kiến, việc tiếp tục tăng khẩu phần có thể dẫn đến dư thừa thức ăn và làm FCR tăng cao.

Theo dõi sàng ăn để điều chỉnh khẩu phần

Sàng ăn là công cụ quan trọng giúp đánh giá khả năng bắt mồi của tôm và điều chỉnh lượng thức ăn phù hợp. Việc kiểm tra sàng cần được thực hiện sau mỗi cữ ăn để quan sát lượng thức ăn còn lại, kết hợp theo dõi hoạt động của tôm và điều kiện môi trường.

Nếu phần lớn sàng ăn còn nhiều thức ăn dư, cần giảm khẩu phần ở các cữ tiếp theo. Ngược lại, nếu thức ăn được sử dụng hết và tôm hoạt động tốt, có thể tăng nhẹ lượng thức ăn. Việc điều chỉnh nên thực hiện từ từ, thông thường tăng khoảng 5% hoặc giảm 10% để tránh làm tôm bị sốc hoặc gây lãng phí.

Cho ăn nhiều bữa nhỏ sẽ hiệu quả hơn

Thay vì tập trung lượng lớn thức ăn vào một vài cữ, người nuôi nên chia thành nhiều lần cho ăn trong ngày. Cách này giúp tôm dễ tiếp cận thức ăn hơn, giảm thất thoát xuống đáy ao và tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng.

Đối với tôm thẻ chân trắng, nhu cầu bắt mồi thường tăng vào chiều tối và ban đêm. Tuy nhiên, đây cũng là thời điểm hàm lượng oxy hòa tan có xu hướng giảm. Vì vậy, cần theo dõi chặt chẽ oxy hòa tan trước khi tăng lượng thức ăn vào các cữ tối để tránh làm tôm bị thiếu oxy hoặc giảm sức ăn.

Không cho ăn khi môi trường ao nuôi bất lợi

Một trong những sai lầm phổ biến là vẫn duy trì lượng thức ăn như bình thường khi thời tiết thay đổi hoặc môi trường ao nuôi biến động.

Khi xảy ra mưa lớn, nắng nóng kéo dài, oxy hòa tan thấp, pH dao động mạnh hoặc tôm đang trong giai đoạn lột xác, người nuôi nên giảm khẩu phần hoặc tạm ngừng cho ăn trong thời gian ngắn. Điều này giúp hạn chế thức ăn dư thừa, giảm áp lực lên môi trường và tạo điều kiện để tôm phục hồi.

Nếu phát hiện tôm có dấu hiệu stress, giảm ăn hoặc xuất hiện bệnh, cần ưu tiên kiểm tra môi trường trước khi điều chỉnh lượng thức ăn, tránh tình trạng cho ăn quá mức làm chất lượng nước tiếp tục suy giảm.

Quản lý thức ăn gắn liền với quản lý môi trường

Thức ăn dư thừa là nguyên nhân chính làm gia tăng chất hữu cơ dưới đáy ao, tạo điều kiện phát sinh khí độc như NH₃, NO₂ và H₂S. Khi môi trường ao nuôi xấu đi, tôm sẽ giảm ăn, chậm lớn, sức đề kháng suy giảm và nguy cơ bùng phát dịch bệnh cũng tăng theo.

Do đó, quản lý thức ăn cần kết hợp với việc theo dõi chất lượng nước, định kỳ xi phông đáy, duy trì oxy hòa tan ở mức thích hợp và kiểm soát mật độ tảo trong ao. Một môi trường ổn định sẽ giúp tôm hấp thu thức ăn tốt hơn, cải thiện tốc độ tăng trưởng và giảm hệ số FCR.

Kết luận

Quản lý thức ăn là một quá trình liên tục, đòi hỏi người nuôi phải quan sát kỹ đàn tôm và linh hoạt điều chỉnh theo điều kiện thực tế của ao nuôi. Cho ăn đúng nhu cầu, đúng thời điểm và phù hợp với chất lượng môi trường không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn cải thiện tốc độ tăng trưởng, giảm ô nhiễm đáy ao và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Trong bối cảnh giá thức ăn và chi phí sản xuất ngày càng tăng, quản lý tốt khẩu phần ăn chính là một trong những giải pháp quan trọng giúp người nuôi tối ưu lợi nhuận và hướng tới phát triển nghề nuôi tôm theo hướng bền vững.